آفت دهان (Mouth Ulcers) یا زخم دهانی که به نام canker sores نیز شناخته می شوند، زخمهای کوچک و دردناکی هستند که داخل دهان یا در امتداد لثه ها ایجاد میشوند. این زخم ها معمولاً خطرناک نیستند، اما میتوانند موجب ناراحتی شدید شوند و خوردن، نوشیدن و صحبت کردن را دشوار کنند.
در این مقاله از وب سایت دنتال مد با علت آفت دهان، نشانه ها و روش های درمان آفت دهان بهصورت کامل آشنا می شوید.
فهرست مطالب
تفاوت آفت دهان با تبخال چیست؟
در حالی که آفت دهان و تبخال هر دو در ناحیه دهان ایجاد می شوند، اما تفاوت های مهمی با یکدیگر دارند:
| ویژگی | آفت دهان | تبخال |
|---|---|---|
| عامل ایجاد | ضربه، تغییرات هورمونی، آلرژی، کمبود ویتامینها | ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) |
| محل بروز | داخل دهان، روی زبان، لثه و گونه | معمولاً روی لبها، اطراف بینی یا چانه |
| سرایتپذیری | غیرمسری | مسری |
تبخال از طریق تماس نزدیک مثل بوسیدن منتقل میشود، اما آفت دهان سرایتی ندارد.
چه افرادی بیشتر آفت دهان می گیرند؟
آفت دهان که یکی از بیماری های عفونی دندانپزشکی است ممکن است در هر سنی رخ دهد، اما در نوجوانان و جوانان شایع تر است.
عواملی که احتمال بروز آفت را افزایش میدهند:
- سابقه خانوادگی آفت
- برخی بیماریها مانند دیابت، بیماریهای گوارشی (IBD)، بیماری سلیاک، بهجت
- مصرف برخی داروها مانند NSAIDs یا قرص های ضدبارداری
علائم آفت دهان
از رایج ترین نشانههای آفت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد هنگام غذا خوردن و صحبت کردن
- زخم های کوچک و سطحی داخل دهان
- قرمزی یا التهاب اطراف زخم
- احساس سوزش یا گزگز قبل از ظاهرشدن آفت
آفتها ممکن است گرد یا بیضی باشند و به رنگ قرمز، سفید یا زرد دیده شوند.
علت آفت دهان چیست؟
دلایل مختلفی میتواند باعث ایجاد آفت دهان شود، از جمله:
آسیب یا ضربه به دهان
مثلاً گاز گرفتن گونه یا زبان، مسواک زدن خشن، پروتز دندانی نامناسب
کمبود ویتامینها و مواد معدنی
کمبود آهن، روی، اسیدفولیک و ویتامین B۱۲ احتمال آفت را بالا میبرد.
آلرژی غذایی یا حساسیت به مواد
مثل حساسیت به غذاها، خمیر دندانها، مواد آرایشی یا دندانی
تغییرات هورمونی
بهویژه در دوران قاعدگی یا یائسگی
عفونتها
عفونتهای قارچی (مانند برفک دهان) یا ویروسی (HSV)
داروها
مانند داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی یا قرصهای ضدبارداری
استرس و اضطراب
تنشهای روحی میتوانند یکی از محرکهای آفت دهان باشند.
گاهی چند عامل بهطور همزمان باعث بروز آفت میشوند و یافتن علت دقیق دشوار است.
پیشنهاد می کنیم حتما مقاله ۸ عامل مهم که خطر پوسیدگی دندان را افزایش میدهد را مطالعه کنید.
تشخیص آفت دهان چگونه انجام می شود؟
در بیشتر مواقع پزشک یا دندانپزشک تنها با معاینه دهانی، آفت را تشخیص میدهد.
در صورت نیاز، آزمایشهای زیر ممکن است درخواست شود:
- کشت نمونه برای بررسی عفونت
- آزمایش خون برای بررسی کمبود ویتامین ها و مشکلات سیستمیک
بیماری هایی که ممکن است با آفت دهان اشتباه گرفته شوند:
- تبخال لب
- آفت آفتوس (Aphthous stomatitis) (بازگشتپذیر و مزمن)
- لکوپلاکی (Leukoplakia) (لکههای سفید دهانی)
- لیکن پلان (Lichen planus) (بیماری خودایمنی)
اگر آفتها مکرر یا شدید باشند، بررسی پزشکی ضروری است.
روش های درمان آفت دهان
درمان آفت به کاهش درد و کمک به ترمیم زخمها کمک میکند.
داروهای بدون نسخه (OTC)
پمادها و ژلهای دهانی، این محصولات باعث کاهش درد و التهاب میشوند. مانند میرتکس®
داروهای تجویزی
در موارد شدید، پزشک ممکن است کورتیکواستروئیدهای قوی تر یا داروهای ضدعفونی دهانی تجویز کند.
درمانهای خانگی آفت دهان
- شستشو با آبنمک
- قراردادن خمیر جوش شیرین و آب روی آفت
- استفاده از دهان شویههای ضدعفونی کننده
- قرار دادن پودر پوست انار روی محل
تغییرات سبک زندگی
- مصرف بیشتر ویتامین B12، آهن، روی و اسیدفولیک
- کاهش استرس با مدیتیشن و ورزش
- پرهیز از غذاهای تند و اسیدی
ترکیب درمانها معمولاً بهترین نتیجه را دارد.
مدت زمان بهبود آفت دهان چقدر است؟
بیشتر آفتهای دهانی طی 7 تا 10 روز خودبهخود خوب میشوند.
در این مدت بهتر است:
- بهداشت دهان را رعایت کنید
- از خوراکیهای تند و ترش پرهیز کنید
- داروهای موضعی تجویز شده را استفاده کنید
اگر آفتها مداوم یا خیلی بزرگ باشند، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.
پیشگیری از آفت دهان
راهکارهای موثر برای جلوگیری از تکرار آفت:
- مسواک زدن و نخ دندان روزانه
- پرهیز از گاز گرفتن داخل دهان
- استفاده از مسواک نرم
- مدیریت استرس و خواب کافی
- رژیم غذایی سرشار از ویتامینها
- کاهش مصرف داروهای محرک (در صورت امکان با نظر پزشک)
پیشنهاد می کنیم حتما مقاله همه چیز درباره دلایل حساسیت دندان به گرما و سرما و روشهای درمان آن را مطالعه کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، حتماً به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید:
- آفتی که بیش از سه هفته ادامه دارد
- آفتهای جدید قبل از بهبود قبلی ایجاد میشوند
- آفت روی لب و بیرون دهان
- درد شدید و مقاوم به درمان
- تب، اسهال یا ضعف بدن
- آفتهای بزرگ و غیرعادی
جمع بندی
آفت دهان معمولاً مشکل جدی پزشکی نیست، اما میتواند بسیار آزاردهنده باشد. خوشبختانه با رعایت بهداشت دهان، پرهیز از غذاهای محرک و مدیریت استرس میتوان از بروز آفت پیشگیری کرد. درمانهای دارویی یا خانگی نیز به کاهش درد و تسریع ترمیم کمک میکنند.
در صورت تکرار مداوم آفت یا شدت بالای علائم، بررسی پزشکی ضروری است.
پاسخ به سوالات متداول
در موارد خفیف محلول های گیاهی مانند میرتکس® همراه با شستشو با آب نمک بیشترین سرعت بهبود را فراهم میکنند. برای آفتهای شدید، باید داروهای تجویزی استفاده شود.
خیر. آفت دهان سرایتی نیست و بهخاطر ضربه، استرس، کمبود ویتامین و عوامل غیرعفونی ایجاد میشود. با تبخال تفاوت دارد.
کمبود ویتامین B12، آهن، فولیکاسید و روی از شایع ترین علل آفتهای مکرر هستند. آزمایش خون به تشخیص دقیق کمک میکند.
