عاج دندان چیست؟ ساختار، انواع، نقش در سلامت دهان و درمان های دندانپزشکی

عاج دندان (Dentin) بافتی سخت و کلسیفیه است که درست در زیر مینای دندان، یعنی لایه محافظتی خارجی، قرار دارد و بر روی پالپ (Pulp) نشسته است؛ پالپی که شامل عروق خونی و رشته های عصبی می‌شود. بخش عمده ساختار دندان—چه تاج قابل مشاهده و چه ریشه پنهان زیر لثه—از عاج تشکیل شده است. برخلاف مینا که کاملاً از مواد معدنی غیرزنده ساخته شده، عاج یک بافت زنده است. این بافت دارای هزاران کانال میکروسکوپی به نام توبول های عاجی (Dentinal Tubules) است که محرک هایی مانند گرما، سرما یا فشار را به عصب داخل پالپ منتقل می‌کنند.

عاج نقش حیاتی در استحکام، عملکرد و حساسیت دندان دارد. این بافت از مینای دندان حمایت کرده و نیروهای ناشی از جویدن و گاز زدن را جذب می‌کند. هرچند از استخوان سخت تر است، اما نسبت به مینای دندان نرم تر و متخلخل تر می‌باشد و همین ویژگی آن را در برابر پوسیدگی آسیب‌پذیرتر می‌کند، خصوصاً هنگامی که بر اثر سایش یا تحلیل لثه در معرض محیط دهان قرار گیرد.