فهرست مطالب
پوسیدگی دندان یا همان کَریس (Caries) یکی از شایعترین مشکلات دهان و دندان است. آمارها نشان میدهد حدود ۹۰٪ از بزرگسالان بین ۲۰ تا ۶۴ سال حداقل یک بار پوسیدگی دندان را تجربه کردهاند.
پوسیدگی زمانی رخ میدهد که باکتریها روی دندان تجمع کرده و با تغذیه از قندها محیطی اسیدی ایجاد میکنند. این اسید به مینای دندان آسیب زده و در نهایت حفرهای به نام کَویتی (Cavity) تشکیل میشود.
اگر درمان نشود، میتواند به عفونت شدید، بیماریهای لثه، از دست دادن دندان و حتی مشکلاتی خارج از دهان منجر شود. تحقیقات نشان داده است که پوسیدگی و بیماری لثه با بیماری قلبی، زوال عقل، برخی سرطانها و مشکلات دیگر ارتباط دارند.
۱. خشکی دهان (Dry Mouth)
بزاق همانند سیستم ایمنی دهان عمل میکند و با شستشوی باکتریها، اسید و باقیمانده غذا، از ایجاد پوسیدگی جلوگیری میکند.
اما در شرایطی مانند مصرف برخی داروها یا بیماریها، ترشح بزاق کاهش یافته و محیطی مناسب برای رشد باکتریها فراهم میشود.
راهکارها:
- استفاده از ژلهای مرطوبکننده دهان
- مصرف مکملهای کلسیم و فسفات برای تقویت مینای دندان
۲. شکل دندانها (Groovy Teeth)
دندانهای آسیای بزرگ اغلب شیارهای عمیق دارند که ذرات غذا و باکتریها در آن گیر میکنند. تمیز کردن این نقاط دشوار است و احتمال ایجاد پوسیدگی بالا میرود.
🔹 بهترین راهکار: استفاده از سیلانت (Sealant) برای پر کردن شیارها و پیشگیری از تجمع باکتریها.
۳. رژیم غذایی نامناسب
برخی خوراکیها بیشترین آسیب را به دندان وارد میکنند:
- قند و شیرینیها: غذای اصلی باکتریهای پوسیدگیزا
- نوشیدنیهای اسیدی مثل نوشابه و آبمیوه صنعتی: تضعیفکننده مینای دندان
- نشاستههای فرآوریشده مثل چیپس و بیسکوییت: تبدیل به قند در دهان
- خوراکیهای چسبناک مثل کشمش یا آدامس قندی: باقیماندن طولانیمدت بین دندانها
- الکل: کاهش بزاق و افزایش خطر پوسیدگی
۴. میانوعدههای مکرر (Frequent Snacking)
هر بار مصرف کربوهیدرات یا شیرینی، دهان شما وارد یک حمله اسیدی میشود. بزاق حدود ۲۵ دقیقه طول میکشد تا محیط دهان را متعادل کند. اگر مدام در حال خوردن باشید، دهان فرصت بازیابی پیدا نمیکند و پوسیدگی سریعتر شکل میگیرد.
📌 اگر دندان هایتان دچار زردی شده اند و به دنبال بهترین درمان برای رفع زردی دندان هایتان هستید حتما مقاله درمان و پیشگیری از زردی دندان را از دنتال مد مطالعه نمایید.
۵. بیماریها و داروهای خاص
برخی شرایط پزشکی، ریسک پوسیدگی را بالا میبرند:
- دیابت: خشکی دهان و بیماری لثه
- ریفلاکس معده (GERD): بازگشت اسید معده و تخریب مینای دندان
- اختلالات تغذیه (بیاشتهایی یا پرخوری عصبی): اسید معده و کمبود مواد معدنی
- آرتریت روماتوئید: بیماری شوگرن و خشکی دهان
- شیمیدرمانی و رادیوتراپی: آسیب به غدد بزاقی و ساختار دندان
📌 اگر بیماری دیابت دارید و نگران کشیدن دندان هستید برای کسب اطلاعات بیشتر حتما مقاله کشیدن دندان در افراد دیابتی را از سایت دکتر نگین واعظی مطالعه نمایید.
۶. ژنتیک (Genetics)
گاهی افراد با وجود رعایت بهداشت دهان، باز هم دچار پوسیدگی میشوند. تحقیقات نشان داده برخی ژنها بر شکل دندان، نوع بزاق و حتی نوع باکتریهای دهان تأثیر دارند. با این حال رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک میتواند این ریسک را کاهش دهد.
۷. مسواک زدن بلافاصله بعد از غذا
اگر بلافاصله پس از خوردن غذاهای اسیدی مسواک بزنید، مینای نرمشده بیشتر ساییده میشود. دندانپزشکان توصیه میکنند حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بعد از غذا صبر کنید یا دهان خود را با آب بشویید.
۸. سیگار و ویپینگ (Vaping)
- سیگار: خشکی دهان و تغییر تعادل باکتریها به نفع میکروبهای مضر
- ویپینگ: مایعهای طعمدار ویپ گاهی حاوی قند هستند که پوششی مناسب برای رشد باکتری ایجاد میکنند.
📌 برای آگاهی از عوارض دخانیات، سیگار و تنباکو در سلامت دهان حتما مقاله تاثیر سیگار و دخانیات در سلامت دهان را از دنتال مد مطالعه نمایید.
جمع بندی و مرور سریع
پوسیدگی دندان یکی از مشکلات شایع است که علاوه بر دندانها، سلامت کل بدن را تهدید میکند. عواملی مانند خشکی دهان، رژیم غذایی پرقند، بیماریهای خاص، ژنتیک و عادات نادرست میتوانند احتمال پوسیدگی را افزایش دهند.
مراجعه منظم به دندانپزشک و رعایت بهداشت دهان بهترین راه برای جلوگیری از این مشکل است.
❓پرسشهای متداول درباره پوسیدگی دندان
۱. شایعترین علت پوسیدگی دندان چیست؟
رژیم غذایی پرقند و رعایت نکردن بهداشت دهان دو علت اصلی پوسیدگی هستند.
۲. آیا ژنتیک واقعاً در پوسیدگی دندان نقش دارد؟
بله، تحقیقات نشان داده برخی ژنها شکل دندان و نوع بزاق را تعیین میکنند که میتواند ریسک پوسیدگی را بالا ببرد.
۳. میانوعده خوردن چقدر روی دندانها تأثیر دارد؟
خوردن مداوم تنقلات باعث میشود دندانها دائماً در معرض اسید قرار بگیرند و پوسیدگی سریعتر ایجاد شود.
۴. آیا ویپینگ از سیگار بیخطرتر است؟
خیر، ویپینگ هم میتواند محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد کند و به پوسیدگی دندان منجر شود.
۵. بهترین زمان مسواک زدن بعد از غذا چه موقع است؟
حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بعد از غذا، زمانی که بزاق مینای دندان را بازسازی کرده است.
